Οι περισσότεροι άνθρωποι που σκέφτονται για πρώτη φορά το ενδεχόμενο μιας έρευνας δεν ξεκινούν από ένα γραφείο. Ξεκινούν από μια αναζήτηση στον υπολογιστή, από ένα έγγραφο που βρήκαν σε έναν φάκελο, από μια πληροφορία που τους μετέφερε κάποιος τρίτος. Το ερώτημα που τους απασχολεί είναι συνήθως απλό: μπορώ να βρω μόνος μου αυτό που ψάχνω ή χρειάζομαι κάποιον που γνωρίζει τη διαδικασία; Η απάντηση εξαρτάται από το τι ζητάτε, από το πόσο αξιόπιστη πρέπει να είναι η απάντηση και, κυρίως, από το τι επιτρέπεται. Η συγκέντρωση πληροφοριών από δημόσιες πηγές και μητρώα είναι πεδίο με κανόνες, μεθοδολογία και σαφή όρια — και η κατανόησή τους είναι το πρώτο βήμα πριν από κάθε συζήτηση με επαγγελματία.
Τι είναι πραγματικά «δημόσια πηγή» και τι «μητρώο»
Με τον όρο δημόσιες πηγές εννοούμε κάθε πληροφορία που είναι προσιτή χωρίς παραβίαση απορρήτου: δημοσιεύματα του τύπου, ανακοινώσεις δημόσιων φορέων, ΦΕΚ, εταιρικές ιστοσελίδες, επαγγελματικά προφίλ, αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ο ίδιος ο χρήστης έχει αφήσει ανοιχτές σε όλους. Στην ίδια κατηγορία ανήκουν δημοσιευμένες δικαστικές αποφάσεις, εφόσον έχουν αναρτηθεί νόμιμα και σύμφωνα με τους κανόνες ανωνυμοποίησης που ισχύουν κάθε φορά.
Τα μητρώα είναι κάτι διαφορετικό, αν και συχνά συγχέονται με τις απλές αναζητήσεις. Πρόκειται για οργανωμένες βάσεις δεδομένων που τηρούν δημόσιοι ή εποπτευόμενοι φορείς: το Γενικό Εμπορικό Μητρώο για τις εταιρείες, το Κτηματολόγιο και τα υποθηκοφυλακεία για τα ακίνητα, μητρώα αδειών και επαγγελματικών δραστηριοτήτων, το σύστημα δημοσίων συμβάσεων, μητρώα σωματείων και ενώσεων. Κάθε μητρώο έχει τον δικό του κανονισμό πρόσβασης. Άλλα στοιχεία είναι ελεύθερα αναζητήσιμα, άλλα χορηγούνται μόνο σε όποιον αποδεικνύει έννομο συμφέρον, άλλα απαιτούν ταυτοποίηση και αιτιολογημένο αίτημα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται και διάταξη δικαστικής αρχής.
Εδώ εντοπίζεται η πρώτη μεγάλη παρεξήγηση. Το ότι ένα στοιχείο βρίσκεται «κάπου καταγεγραμμένο» δεν σημαίνει ότι είναι ελεύθερα προσβάσιμο ή ότι μπορεί οποιοσδήποτε να το ζητήσει για οποιονδήποτε λόγο. Δημόσιο δεν ταυτίζεται με διαθέσιμο σε όλους, και σίγουρα δεν ταυτίζεται με νόμιμα αξιοποιήσιμο για κάθε σκοπό. Τραπεζικά δεδομένα, τηλεφωνικές συνδέσεις και φορολογικά στοιχεία τρίτων δεν είναι δημόσια και δεν χορηγούνται σε ιδιώτες — ούτε σε ερευνητές. Το πλαίσιο τίθεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 και τον ελληνικό νόμο 4624/2019, ενώ για τις επικοινωνίες ισχύει το άρθρο 19 του Συντάγματος.
Υπάρχει ακόμη ένας κίνδυνος, λιγότερο νομικός και περισσότερο πρακτικός: οι δημόσιες πληροφορίες μπορεί να είναι απαρχαιωμένες, ελλιπείς ή απλώς λανθασμένες. Ένα παλιό δημοσίευμα μπορεί να αναφέρει διεύθυνση που δεν ισχύει πλέον, μια εταιρική σελίδα μπορεί να μην έχει ενημερωθεί, ένα προφίλ μπορεί να απεικονίζει κατάσταση που έχει αλλάξει. Η αξία μιας έρευνας δεν βρίσκεται στην ποσότητα των ευρημάτων αλλά στη διασταύρωσή τους.
Από την ερώτηση στο τεκμηριωμένο χρονολόγιο: πώς οργανώνεται η συλλογή
Η πρώτη εργασία σε κάθε έρευνα δεν είναι η αναζήτηση, αλλά η διατύπωση της ερώτησης. «Θέλω να μάθω τα πάντα» δεν είναι ερώτηση· είναι επιθυμία. Μια ερώτηση που μπορεί να απαντηθεί οριοθετείται σαφώς: ποιος ελέγχει την εταιρεία Χ, αν το ακίνητο Υ έχει βάρη, αν ο αντισυμβαλλόμενος Ζ έχει ασκήσει στο παρελθόν την ίδια δραστηριότητα. Όσο πιο συγκεκριμένη η ερώτηση, τόσο πιο καθαρή η πορεία και τόσο πιο χρήσιμο το αποτέλεσμα.
Ακολουθεί η καταγραφή. Κάθε στοιχείο που εντοπίζεται σημειώνεται με την πηγή του και την ημερομηνία ανάκτησης. Η πρακτική φαίνεται σχολαστική, αλλά είναι αυτή που επιτρέπει αργότερα σε έναν δικηγόρο ή σε οποιονδήποτε τρίτο να ελέγξει την πορεία του συλλογισμού. Ένα εύρημα χωρίς προέλευση είναι ανεκδοτολογικό· ένα εύρημα με προέλευση είναι τεκμήριο.
Το επόμενο στάδιο είναι η διασταύρωση. Ένα όνομα που εμφανίζεται σε μία μόνο πηγή παραμένει υπόθεση. Όταν επιβεβαιώνεται από δύο ανεξάρτητες πηγές που δεν αντιγράφουν η μία την άλλη, αποκτά βάρος. Στη συνέχεια τα ευρήματα τοποθετούνται σε χρονολογική σειρά. Η χρονολογία αποκαλύπτει συχνά αυτό που η μεμονωμένη πληροφορία κρύβει: αλλαγές εταίρων, μεταβολές έδρας, διαδοχικές αναθέσεις, επαναλήψεις μοτίβων.
Εδώ φαίνεται η διαφορά ανάμεσα στην ερασιτεχνική αναζήτηση και στη μεθοδική έρευνα. Η πρώτη σταματά στο πρώτο εύρημα που επιβεβαιώνει αυτό που ο αναζητών ήλπιζε· η δεύτερη συνεχίζει μέχρι να ελέγξει και τις πληροφορίες που το αντικρούουν. Σε αυτό το σημείο, και όχι νωρίτερα, έχει νόημα να εξετάσει κανείς αν χρειάζεται τη συνδρομή ενός ιδιωτικος ερευνητης, ο οποίος εργάζεται με δημόσιες πηγές και διακριτικές, νόμιμες επαφές πεδίου, τηρώντας γραπτή, χρονολογημένη τεκμηρίωση.
Το τελευταίο βήμα είναι η σύνταξη. Ένα σωστό πόρισμα δεν είναι αφήγηση· είναι δομημένη έκθεση με χρονολόγιο, τοποθεσίες και σαφή διάκριση ανάμεσα σε ό,τι αποδεικνύεται και σε ό,τι εκτιμάται. Αυτή η διάκριση προστατεύει τον ίδιο τον εντολέα, γιατί του επιτρέπει να γνωρίζει πάνω σε τι μπορεί να στηριχθεί.
Πότε αξίζει πραγματικά η επαφή με επαγγελματία — και τι να περιμένετε
Δεν χρειάζεται κάθε υπόθεση ερευνητή. Υπάρχουν ζητήματα που λύνονται με μια επίσκεψη στο Κτηματολόγιο ή με μια αναζήτηση στο ΓΕΜΗ. Η ειλικρινής απάντηση «αυτό δεν χρειάζεται έρευνα» είναι μέρος της δουλειάς ενός σοβαρού επαγγελματία, και ακριβώς αυτή η ειλικρίνεια είναι το πρώτο πράγμα που αξίζει να αναζητήσετε.
Όταν όμως η υπόθεση απαιτεί συνδυασμό πηγών, επαλήθευση, παρατήρηση σε δημόσιους χώρους ή επαφές πεδίου, η πρώτη συζήτηση είναι συνήθως δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Μπορεί να γίνει στο γραφείο, τηλεφωνικά, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο σημείο, αν η διακριτικότητα είναι προτεραιότητα. Σε αυτή τη συζήτηση ο ερευνητής οφείλει να κάνει έλεγχο νομιμότητας και σκοπιμότητας: να εξηγήσει τι μπορεί να γίνει νόμιμα, τι δεν μπορεί και ποιες εναλλακτικές υπάρχουν. Ζητήστε επίσης να δείτε την άδεια άσκησης επαγγέλματος· ένας αδειοδοτημένος επαγγελματίας δεν έχει λόγο να διστάσει. Ενδεικτικά, η άδεια του Πέτρου Δρόλια φέρει τον αριθμό Αρ. Αδείας 4891/7/1/90-δ΄ και η δραστηριότητα ασκείται από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, με περισσότερες από 1.500 υποθέσεις σε 14 χώρες.
Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία, ζητήστε γραπτό σχέδιο δράσης και εξατομικευμένη κοστολόγηση. Δεν υπάρχει ενιαίος τιμοκατάλογος, γιατί κάθε υπόθεση διαφέρει σε διάρκεια, γεωγραφία, αριθμό συνεργατών και υλικό που απαιτείται. Η προσφορά που θα λάβετε πρέπει να είναι γραπτή και να προηγείται της ανάληψης εργασίας. Ρωτήστε ακόμη τι θα περιλαμβάνει η τελική έκθεση: χρονολόγιο, τοποθεσίες, διάκριση τεκμηριωμένων γεγονότων και εκτιμήσεων, φωτογραφικό υλικό μόνο από δημόσιους χώρους.
Ποια όρια δεν διαπραγματεύεται κανείς
Να γνωρίζετε τα όρια εκ των προτέρων, ώστε να μη δεχτείτε ποτέ πρόταση που τα ξεπερνά. Δεν γίνονται υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, δεν διαβάζονται μηνύματα τρίτων, δεν εισέρχεται κανείς σε λογαριασμούς ή συσκευές άλλων ενηλίκων, δεν τοποθετείται κρυφό GPS ή λογισμικό σε ξένο όχημα ή κινητό, δεν αποκτώνται τραπεζικά, τηλεφωνικά ή φορολογικά δεδομένα τρίτων και δεν γίνεται καταγραφή σε ιδιωτικούς χώρους. Ό,τι προκύπτει από παράνομη απόκτηση δεν λαμβάνεται υπόψη, σύμφωνα με το άρθρο 19 παρ. 3 του Συντάγματος, ενώ το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα καλύπτει την παράνομη καταγραφή.
Η συνεργασία με τον δικηγόρο του εντολέα είναι μέρος της διαδικασίας: ο επαγγελματίας παραδίδει τεκμηριωμένο υλικό και ο δικηγόρος αποφασίζει πώς θα αξιοποιηθεί, ενώ το δικαστήριο κρίνει τελικά. Το γραφείο βρίσκεται στην Αιόλου 104, λίγα λεπτά με τα πόδια από το μετρό Ομονοίας, και δέχεται με ραντεβού ώστε να μην συναντιούνται οι εντολείς μεταξύ τους. Από εκεί καλύπτεται όλη η Αττική, ενώ αναλαμβάνονται υποθέσεις στην υπόλοιπη Ελλάδα και στο εξωτερικό, είτε με μετακίνηση είτε μέσω δικτύου συνεργατών.
